विश्वस न्युज डट कम राष्ट्रियता, लोकतन्त्र, नागरिक अधिकार, सुशासन र प्रेस स्वतन्त्रताका सवालमा हामि कहिल्यै कसैसँग सम्झौता गर्ने छैनाै ।

विश्वको सबैभन्दा चर्चित ‘ए.आई.’ सोफिया

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

काठमाडौँ । सोफिया मानव मुखाकृति भएको रोबोट हो । हङ्गकङ्गस्थित ह्यान्सेन रोबोटिक्सले यसको निर्माण गरेको हो । ह्यान्सेन रोबोटिक्स लिमिटेडले आफ्नो वेबसाइटमा उल्लेख गरे अनुसार कम्पनी पढाउने, हेरचाह गर्नेे, मनोरञ्जन दिने र साथ दिने बौद्धिक र भावनात्मक रोवोट बनाउन केन्द्रित रहेको छ । सोफियालाई कम्पनीले खासमा बृद्धवृद्धाहरुको हेरचाह गर्न र भीडभाडयुक्त कार्यक्रममा सहभागीहरुलाई सघाउने हिसाबले बनाएको थियो ।

फोटोः बिनोद प्रसाद अधिकारी/ विश्वासन्यूज

सोफिया ह्यान्सेनले बनाएको दश मानव मुखाकृति भएका रोबर्टहरु मध्य एक हो । सोफियाको अनुहार हलिउडकी पुरानी नायिका ओड्री हेपवनको अनुहारको ढाँचामा बनाइएको छ । ह्यान्सेनले बनाएको दश रोबोटहरुमध्ये सोफियाका अलावा आइन्स्टाइनको अनुहार भएको रोबर्ट पनि चर्चित छ ।

ह्यान्सेन रोबोटिक्सले बनाएका रोवोटहरुको विशेषता भनेको यसको मानवजस्तो छाला हो । अङ्ग्रेजीमा ‘फ्लेस रबर’को छोटो रुप ‘फ्रबर’ नाम दिइएको वस्तु ह्याान्सेन रोबोटिक्स आफैले आविष्कार गरेको यसको वेबसाइटमा उल्लेख छ । यसमा यो कम्पनीले ‘प्याटेन्ट’ लिएको बताएको छ । यो विशेष खालको छाला छुदाँ मानव छाला जस्तै अनुभव हुन्छ । साथै यो उत्तिकै लचकदार पनि रहेको छ ।

यही मानव समान छालाका कारण ह्यान्सेनले बनाएका रोवर्टले धेरै मानव सम्बेदना व्यक्त गर्न सक्छ । जस्तो कम्पनीले सोफियाले ६२ वटा मानवीय समवेदना व्यक्त गर्न सक्ने बताइएको छ ।

सोफियालाई उसको निर्माता कम्पनीले २०१५ एप्रिल १९ मा क्रियाशील गरेको थियो । सन् २०१६ को मार्चमा वार्षिक रुपमा आयोजना हुने ‘साउथ वाई साउथवेस्ट फेस्टीवल’को सार्वजनिक गरिएको थियो ।

अक्टोबर २०१७ मा यस रोबोटलाई साउदी अरेबियाले नागरिकता दिएपछि यसले विशेष चर्चा पाउन थालेको हो । केहीले साउदीको आफ्ना महिला नागरिकहरु प्रति चरम नियन्त्रणकारी व्यवहार तर्फ इसारा गर्दै महिला आकृतिको रोबोट सोफियालाई दिएको नागरिक्ताको व्यङ्ग्य गरेका थिए ।

निर्माता डेभिड ह्यान्सनका अनुसार सोफियाले ‘आर्टिफिसियल इन्टिलिजेन्स’ प्रयोग गर्दछ । ‘आर्टिफिसियल इन्टिलिजेन्स(ए.आई.)’ भन्नाले मानव निर्मित प्रविधीले मानवस्तरको बौद्धिक क्षमता प्रदर्शन गर्नसक्ने अवस्थालाई जनाउछ । सोफियामा जोडिएको सफ्टवयरले मानवसँगको अन्तक्रिया गर्दै जाँदा उसको सिक्दै जान सक्ने रहेको बताइएको छ ।

यो बारेमा लामो समयदेखि काम भइरहेको छ । असीको दशकमा ए.आई.ले चाडैँनै मानव बराबर क्षमता हासिल गर्ने अनुमान गरिएको थियो । तर, अनुमान गरिएको दरमा प्रविधीहरु विकास हुन नसकेपछि यसको बारेमा वैज्ञानिक जगत र सार्वजनिक दुवै रुपमा चासो कम भयो ।

पछिल्लो दश वर्षदेखि यसमा पुनः चाख बढेको छ ।

यसमा यो समयमा विशाल सूचना भण्डारको उल्लेख्य बृद्धीले सहयोग गरेको छ । यो समयमा ‘आट्र्रिफिसियल इन्टिलिजेन्स’ मध्ये पनि ‘मेसिन लर्निङ्ग’मा ब्यापक विकास भएको छ । यस अन्तर्गत विशाल सूचनाहरु यन्त्रको भण्डारणमा राखिन्छ र आवश्यकता अनुरुप ती सूचनाहरु प्रयोग हुने हिसाबले सफ्टवयर बनाइएको हुन्छ ।

आजकल तपाई हामीले कमै ख्याल गरेको ठाँउमा यीनको प्रयोग भइरहेका छन् । गुगल सर्चमा एक दुई अक्षर लेख्ना साथ त्यहाँ सुझाबमा आउने विकल्पहरु, फेसबुकमा हालेको फोटोमा अनुहारमा सम्भावित नामको विकल्प आउने ‘मेसिन लर्निङ्ग’को उदाहरण हो ।

पछिल्लो समय गुगलको आर्टिफिसियल इन्टलिजेन्सको अध्ययन गर्ने साखा डीप लनिङ्गले गो खेलका विश्व च्याम्पियनलाई हराएपछि यसको बारेमा व्यापक चर्चा शुरु भयो । अल्फा गो नाम दिएको ए.आई. जडित सफ्टवयरमा गोका सम्भावित सम्पूर्ण चालहरु राखिएको थियो । साथै गुगलले सफ्टवयरलाई खेलाडीको चालपछि सम्भावित चाल अनुमान गर्न सक्ने र खेलाडीको चालपछि आफूले चाल्न सकिने सबैभन्दा सही चाल सफ्टवेयर आफैले खेलकै क्रममा सिक्न सक्ने बनाएको थियो । यो क्षमता अद्वितिय खालको ए.आई. हो ।

यो ए.आई. जडित सफ्टवयरको विजयपछि केहीले यसले मानव भविष्यको खतराको संकेत गरेको बुझे । चर्चित उद्यमी एलन मक्सले भविष्यमा ए.आई.ले मानवभन्दा बढी बौद्धिकता हासिल गरेमा यसले मानव जातिलाई आफ्नो दास बनाउने भन्दै चेतावनी दिएका थिए । भर्खरै दिवगंत स्टेफन हकिङ्गले पनि आफै बौद्धिक कार्य गर्न सक्ने रोबोटबाट मानिसलाई उस्तै खतरा भएको बताए । यो डरलाई समेटेर कयैन हलिउड फिल्महरु बनेका छन् । ‘२००१ः ए स्पेस ओडिसी’, ‘टर्मिनेटर श्रृङ्खला’ र ‘म्याट्रिक्स श्रृङ्खला’ यस विषयको सबैभन्दा चर्चित फिल्म मानिन्छन् ।

तर ए.आइ.को क्षत्रमा काम गर्ने विज्ञहरु भने यो एक सम्भावना मात्र भएको र सम्भावना भए त्यो पनि यो निक्कै सुदुर भविष्यको कुरा भएकाले अहिले आत्तिनुपर्ने कुनै कारण नभएको भनेर विश्वस्त गराइरहेका छन् ।

एक टेलिभिजन कार्यक्रममा प्रस्तोताले सोफियालाई के भविष्यमा रोवोटले मानिस जातिलाई मानेछन् भन्ने प्रश्नमा उनले सहज रुपमा दिएको ‘मान्नेछौँ’  जवाफलाई कतिले ठट्टाको रुपमा लिए भने कत्तिले आफूहरुले देखाएको खतरा प्रमाणित भएको माने ।

पछिल्लो समय सोफियालाई प्रविधिसँग चाख बढाउन संसारको विभिन्न स्थानका कार्यक्रमहरुमा सहभागी गराइरहेको छ ।

नेपालमा सोफिया
यही क्रममा राष्ट्र संघीय विकास कार्यक्रम (यूएनडीपी) ले ‘सार्वजनिक सेवाका लागि प्रविधि’ विषयमा गरेको सम्मेलनमा सोफियालाई नेपाल ल्याएका हो ।

कार्यक्रममा बोल्दै सोफियाले प्रविधिको प्रयोगले सुशासन कायम गर्न सक्ने भएकाले भ्रष्टाचारमुक्त समाज बनाउने सकिने बताइन् ।

सोफियाले नेपालमा प्रविधिको सही तरिकाले अवलम्बन गर्न सके विकासले गति लिने विश्वास व्यक्त गरिन् ।

कार्यक्रममा युएनडिपीका मायरले सोफियालाई रोबोटले नेपालका जनतालाई सेवा पुर्याउने क्षेत्र के हुनसक्छ सोधेका थिए ।

जवाफमा सोफियाले रोवर्टहरुले धेरै गर्न सक्ने बताइन् । उनले शिक्षा, टेलमेसिनरी, खेती , सुचना प्रविधि क्षेत्रको नामनै उल्लेख गरिन् ।

कार्यक्रममा सोफिया युएनडीपीको लोगोअंकित सेतो टी–शर्ट लगाएर पोडियमबाट जबाफ दिइरहेकी थिइन् ।

कार्यक्रमको दौरान उनले प्रविधिको मद्दतले भोकमरी, भ्रष्टाचार, लैङ्गकि असमानताका मुद्दाहरु सम्बोधन हुन सक्ने बताइन । साथै प्रविधिको अभिन्न अङ्ग रहेको इन्टरनेटको सहयोगले नेपालका कुनाकुनालाई संसारसँग जोड्न सकिने र शिक्षा विस्तारमा सहयोग गर्न सकिने बताइन् ।

साथै उनले निष्कर्ष सुनाइन हामीले भएका सीमित स्रोत साधनको उचित प्रयोग गरेर संसारलाई अझ राम्रो बनाउन सक्छौं ।


  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
प्रतिक्रिया
Loading...
Subscribe to our newsletter
Subscribe to our newsletter
Sign up here to get the latest news, updates and special offers delivered directly to your inbox.
You can unsubscribe at any time